Ksylitol – dlaczego warto i jaki najlepszy?

Są tylko dwa słodziki dozwolone na Diecie Przyspieszającej Metabolizm, ale za to naturalne. Jeden z nich to stewia, którą opisałam tutaj, a drugi to ksylitol.

Mimo, że ksylitol bywa widywany na półce w towarzystwie sztucznych słodzików, to zasadniczo się od nich różni – w przeciwieństwie do tych pierwszych dobrze wpływa na metabolizm. Jest produkowany z drewna brzozy (lub kukurydzy, o czym więcej w dalszej części).

Zalety ksylitolu

Cukier (biały, brązowy i inne) działa w ten sposób, że albo gwałtownie podnoszą poziom glukozy i insuliny oraz zaburzaja sygnały apetytu i sytości, co przy diecie potrafi skutecznie utrudnić życie. Po zjedzeniu czegoś słodkiego organizm zaczyna spalać przede wszystkim glukozę, a nie tłuszcz, pojawia się szybki spadek energii, ochota na więcej słodkości i dobrze znane koło: nagły głód → podjadanie → znowu insulina w górę.

Na szczęście jest ksylitol. Jego działanie na organizm jest łagodne i powolne, dzięki czemu nie sieje spustoszeń w naszym metabolizmie, a wręcz przeciwnie.

Niski indeks glikemiczny

Ksylitol ma bardzo niski indeks glikemiczny – około 7, podczas gdy zwykły cukier (sacharoza) osiąga wartość bliską 60! Dzięki temu po spożyciu ksylitolu poziom glukozy we krwi rośnie znacznie wolniej, a wydzielanie insuliny pozostaje dużo niższe niż po klasycznym cukrze.

W kontekście redukcji masy ciała i diet takich jak Dieta Przyspieszająca Metabolizm ma to duże znaczenie: mniejsze wahania glukozy i insuliny sprzyjają stabilniejszej energii w ciągu dnia oraz tworzą lepsze warunki do spalania tłuszczu.

Korzystny dla jamy ustnej

Dodatkowo – o dziwo – ksylitol ma działanie przeciwpróchnicze, może być pomocny w likwidacji płytki nazębnej i zakażeń jamy ustnej. Są nawet dostępne pasty do zębów z ksylitolem.

W ekosklepach widuję gumy do żucia i lizaki słodzone ksylitolem. Można z czystym sumienie podawać je dzieciom po 3. roku życia (dlaczego nie wcześniej – piszę w dalszej części), bez strachu o przyszłe wydatki u dentysty.

Odkryto, że regularne spożywanie ksylitolu zmniejsza liczebność bakterii Streptococcus mutans – to właśnie one odpowiadają za rozwój próchnicy. Metaanaliza badań klinicznych wykazała, że dawka ok. 5–10 g ksylitolu dziennie (to ok. 1,5-3 płaskie łyżeczki) może ograniczyć ryzyko próchnicy nawet o 30–80%.

Warto jednak dodać, że nie wszystkie badania potwierdzają ten efekt w takim samym stopniu. W części z nich korzyści były mniejsze lub zależały od czasu trwania badania, dawki oraz formy podania ksylitolu.

Warto też wiedzieć, że gumy do żucia z ksylitolem są dozwolone na Diecie Przyspieszającej Metabolizm.

Działanie prebiotyczne

Ksylitol może działać jak prebiotyk, czyli wspierać rozwój korzystnych bakterii jelitowych. To ważne, ponieważ dobrze odżywiona i zróżnicowana mikrobiota sprzyja sprawniejszemu trawieniu oraz lepszemu wykorzystaniu składników odżywczych z pożywienia.

***

Jak wybrać dobry ksylitol?

Istnieją dwie metody produkcji ksylitolu i warto je znać, żeby wiedzieć, co kupujemy.

Pierwsza to metoda chemiczna, najczęściej stosowana w przemyśle. Włókno roślinne (z kukurydzy lub brzozy) poddaje się wysokiemu ciśnieniu, temperaturze i hydrogenacji. Brzmi bardzo laboratoryjnie – i faktycznie tak wygląda – ale w efekcie powstaje stabilny, dobrze przebadany ksylitol. Minusem jest mniejsza naturalność procesu i konieczność używania katalizatorów, a ostateczna czystość zależy od jakości filtracji. Ksylitol uzyskany tą metodą może być bardzo dobrej jakości, o ile trzymane są standardy.

Druga metoda to fermentacja biotechnologiczna, uznawana za bardziej „eko”. Mikroorganizmy przetwarzają surowiec roślinny i wytwarzają ksylitol jako produkt uboczny. Proces zużywa mniej energii i daje ksylitol bardzo wysokiej czystości, ale jest droższy, dlatego nadal stosuje się go rzadziej. W praktyce większość ksylitolu dostępnego w sklepach powstaje metodą chemiczną.

•  Szukaj informacji „ksylitol fiński” albo „z brzozy”. Produkty z Finlandii są uważane za najczystsze i najbardziej naturalne. Raczej nie kupuj ksylitolu z Chin.

Gdzie kupić ksylitol?

Kiedyś trzeba było na niego polować, teraz jest dostępny nawet w sklepach osiedlowych, a już na pewno w supermarketach. Tylko tam nie za bardzo opłaca się kupować, bo sprzedawany jest w małych opakowaniach po 250 g, czasem po 500 g – wychodzi drogo.

Najkorzystniej jest zamówić przed internet kilka kilogramowych opakowań, wyjdzie wtedy od ok. 30 zł za 1 kg. Ja kupuję na Allegro, np. od Vitality-plus czy SMA_Sante.

Kieruję się informacją o kraju pochodzenia – jeśli jest z Finlandii, biorę.

Jak smakuje ksylitol?

Ksylitol smakuje bardzo podobnie do zwykłego cukru – jest słodki, nie ma goryczy ani chemicznego posmaku. Jest tylko jedna charakterystyczna cecha – ksylitol daje lekko chłodne uczucie na języku, takie delikatne „odświeżenie”, jakby na moment zrobiło się mentolowo, choć bez smaku mięty. Jedni to zauważają, inni nie, jednym to przeszkadza, innym nie – jak to w życiu.

Jeśli zrobimy np. smoothie i dodamy łyżeczkę ksylitolu, to nie raczej nie poczujemy jego smaku, może być natomiast wyczuwalny w ciastach, które słodzi się w większym stopniu, a i to nie we wszystkich. Trzeba samemu spróbować.

Jak stosować ksylitol?

Jest prawie tak słodki jak cukier, więc można po prostu zastąpić go w przepisach tym słodzikiem w proporcji 1:1.

Zastępowanie cukru ksylitolem w domowych wypiekach i wszelkich deserach to dobry pomysł, bo dzięki temu, że eliminujemy cukier, to mimo pozostałych niedoskonałych dodatków typu mąka, wyroby te od razu stają się dużo bardziej przyjazne dla zdrowia.

W zasadzie używam ksylitolu zamiast cukru od prawie 12 lat, nie trzymam w domu cukru, chyba, że ktoś z domowników kupi dla jakichś swoich celów.

Używam do gofrów, naleśników, ciast, deserów, owsianki, koktajli. Wszędzie tam, gdzie występuje słodki smak.

Przy okazji muszę zdementować wiedzę zasłyszaną w szkole, jakby drożdże nie rosły bez cukru. Otóż rosną jak szalone, co wielokrotnie sprawdziłam robiąc gofry czy ten chlebek orkiszowy z batatem. 

Również dżemy i różne przetwory na ksylitolu jak najbardziej można robić – cukier nie jest jedynym na świecie konserwantem, a trwałość zapewnia głównie pasteryzacja i odparowanie owoców. Przy czystych słoikach i dobrej pasteryzacji takie przetwory są bezpieczne i dobrze się przechowują. Są też dostępne gotowe dżemy słodzone ksylitolem, np. Stovit.

2 ostrzeżenia

1. Układ pokarmowy bywa wrażliwy na ksylitol
U niektórych osób większe ilości ksylitolu mogą powodować sensacje żołądkowe. To naturalne – ksylitol należy do polioli, czyli alkoholi cukrowych, które nie wchłaniają się w pełni w jelitach.

Osób źle tolerujących ksylitol nie jest aż tak wiele. Jeśli zauważysz u siebie problemy żołądkowe po ksylitolu, spróbuj wprowadzać go stopniowo po pół łyżeczki dziennie. Organizm jest w stanie się przyzwyczaić. Jeśli jednak nadal będą problemy, przerzuć się na erytrol (również alkohol cukrowy, lepiej tolerowany, nieco mniej słodki, więc trzeba go dodawać więcej).

Ryzykiem jest również przyniesienie ciasta słodzonego ksylitolem na imprezę, gdzie nie znamy wszystkich osób, bo może być wśród nich ktoś wrażliwy na ksylitol.

Nie zaleca się ksylitolu dzieciom poniżej 3. roku życia właśnie ze względu na niedojrzały układ pokarmowy. Ksylitol sam w sobie dziecku nie zaszkodzi, jednak mogą wystąpić problemy z jego trawieniem.

2. Ksylitol jest niebezpieczny dla psów
Nawet mała ilość ksylitolu może być dla psa toksyczna. Organizm psa reaguje na ksylitol gwałtownym wyrzutem insuliny, co może prowadzić do silnej hipoglikemii, a w skrajnych przypadkach nawet do uszkodzenia wątroby.

Jeśli masz w domu czworonoga, trzymaj ksylitol poza jego zasięgiem i nie dawaj mu żadnych produktów, które mogą go zawierać.

***

Przepisy z ksylitolem

Wszystkie słodkości na moim blogu mają w składzie ksylitol (nie używam stewii, bo jest problematyczna pod wieloma względami).

Wybrane z bloga przepisy z ksylitolem:

• 27 zdrowych słodkości o smaku czekolady
• Powidła śliwkowe bez cukru, z ksylitolem
• Konfitura z truskawek bez cukru, z ksylitolem
• Miękkie ciasteczka migdałowe

Zobacz także: Słodkie życie bez cukru

A jeśli jeszcze nie masz, polecam mój darmowy ebook „77 słodkości przyjaznych dla metabolizmu. Bez cukru, nabiału i mąki pszennej” – POBIERAM